कठमाडौँ । जेठ १५ गते अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले सेयर विक्रीमा लाग्ने पुँजीगत लाभकर अन्तिम भएको घोषणा गरे । उनले आगामी आर्थिक वर्षको बजेट सार्वजनिक गर्दै वजेट वक्तव्यमा उक्त कुरा उल्लेख गरेका थिए ।
तर बजेट वक्तव्य कानुन होइन । संसदमा अर्थमन्त्रीले पेश गरेका आर्थिक विधेयक, विनियोजन विधेयक, राष्ट्र ऋण उठाउने सम्बन्धी विधेयक र ऋण तथा जमानत सम्बन्धि विधेयकमा भएका विषयहरु समेटेर बजेट वक्तव्य तयार पारिन्छ । यी विधेयकमा भएका विषयहरु भने कानुन हुन् ।
विधेयकमा भएका विषयहरु नै वजेट वक्तव्यमा समावेश हुने हुँदा बजेट भाषणमा जेजे कुरा भनियो, त्यो सबै कुरा कानुन हो भन्ने जसरी बुझ्ने प्रचलन छ । अर्थात् बजेट वक्तव्यमा भएका विषय विधेयकमा हुन्छन् वा विधेयकमा भएका विषय मात्रै बजेट वक्तव्यमा राखिन्छ भन्ने हो । अर्थमन्त्रीले संघीय संसदको संयुक्त सदनमा पेश गरेको बजेट वक्तव्यमा झुटो कुरा हुन्छ भन्ने कल्पना कसैले गर्दैन, गर्न हुँदैन ।
तर, कहिले काही तथ्य भने फरक पर्न सक्ने रहेछन् । यस्तो कि अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले बजेट सार्वजनिक गर्र्दै सेयर विक्रीमा लाग्दै आएको पुँजीगत लाभकर अन्तिम भएको घोषणा गरे । अर्थमन्त्री वाग्लेले यस्तो घोषणा गर्दा सांसदहरुले लामो समयसम्म टेबल ठोकेर समर्थन गरेका थिए ।
सेयर विक्रीको पुँजीगत लाभकर अन्तिम हो कि होइन भन्ने विवाद पहिलादेखिकै हो । कर प्रशासनले अर्थमन्त्रीको मुड अनुसार र पुँजीगत लाभकरलाई अन्तिम मानिदिने वा नमानिदिने गर्दै आएको थियो ।
सेयर विक्रीमा लाग्ने पुँजीगत लाभकर अन्तिम हुनको लागि आयकर ऐनको दफा ९२ मा भएको ‘अन्तिम रुपमा कर कट्टी हुने भुक्तानी’मा धितोपत्र विक्री भनेर उल्लेख गर्नुपर्ने हुन्छ । अहिलेसम्म यस्तो उल्लेख भएको थिएन ।
आर्थिक ऐनमा भएका व्यवस्था आर्थिक विधेयकले संशोधन गर्दछ । यसपालिको आर्थिक विधेयकमा सेयर विक्रीलाई अन्तिम कर भनेर उल्लेख गरिएको छैन । बरु करको दर पहिलाको ५.५ प्रतिशतलाई बढाएर ७.५ प्रतिशत र ७.५ प्रतिशतलाई बढाएर १० प्रतिशत बनाइएको छ ।
यसअघि सेयर किनेको ३६५ दिनसम्म विक्री गरे ७.५ प्रतिशत र ३६५ दिनपछि विक्री गरे ५.५ प्रतिशत पुँजीगत लाभकर लाग्ने व्यवस्था थियो । यसपालि यही व्यवस्थामा करको दर मात्रै बढाइएको हो ।
सेयर विक्रीको पुँजीगत लाभकरलाई अन्तिम कर नमान्दा सेयर विक्री गर्ने समयमा सरकारले तोकेको पुँजीगत लाभकर तिर्नुपर्छ भने सम्बन्धित व्यक्तिले वर्षभरीको आम्दानी हिसाव गरी आम्दानी रकमका आधारमा आयकर तिर्नुपर्छ ।
